Beroepsziekten.nl

Onlangs zijn duizenden mensen, klanten van een supermarkt in Zeist opgeroepen om een TBC onderzoek te ondergaan. In de krant verschenen foto‘s van huilende kinderen met als onderschrift “vaccinatie TBC”. TBC is de meest gemelde beroeps(infectie)ziekte bij het NCvB en heeft in Nederland een incidentie van 10 per 100.000 inwoners. Ruim de helft van deze TBC-gevallen heeft een buitenlandse herkomst.

Reden genoeg voor wat achtergrondinformatie, vooral bestemd voor Arbo-diensten en werknemers. Uitgebreidere medische informatie vindt u op www.infectieziekten.info onder protocollen en Tuberculose.

Verspreiding en infectie

TBC is een infectieziekte die zich verspreidt waar veel mensen bijeen zijn. De overdracht van de tuberkelbacil (mycobacterium tuberculosis) gaat via slijmdruppeltjes, die in de lucht gebracht worden door niezen, hoesten, zingen of spreken. Ook als ze ingedroogd zijn, kunnen zij in de lucht blijven zweven en nog enige uren besmettelijk blijven, met name in vochtige lucht.

De ingeademde bacil wordt door macrofagen in de longen ’opgegeten‘ en naar de longlymfeklieren vervoerd, waar hij zich kan vermenigvuldigen om vervolgens eventueel verder door het lichaam(onder meer naar de hilusklieren van de longen) verspreid te worden. De macrofaag brengt een immuunreactie op gang die met de Mantoux-reactie aan te tonen is. Wanneer de infectie verergert en leidt tot een doorbraak van een hilusklier in de bronchiën, kan de bacterie in grote hoeveelheden uitgehoest worden. Dan spreken we van open TB.

Mantoux-test

Hierbij wordt tuberculine  in de huid gespoten, waarop het lichaam binnen 72 uur kan reageren door de vorming van roodheid en zwelling op de plaats van de injectie. Een positieve reactie zegt alleen dat betrokkene OOIT met de tuberkelbacil in aanraking is geweest, niet of hij op dit moment de ziekte heeft! Indien men echter bij een voorgaande test negatief was, is er bij een positieve test een grote kans op een recente infectie. Eenmaal positief blijft de test dit levenslang.

De Mantoux-reactie wordt pas acht weken na blootstelling aan de tuberkelbacil positief. Daarom moet men bij bijvoorbeeld werknemers die mogelijk zijn blootgesteld pas na deze periode beginnen met het onderzoek. Omdat de Mantoux-test een goedkope, gemakkelijke en betrouwbare methode is, wordt deze als eerste bij bevolkingsonderzoek toegepast.

NB bij HIV geïnfecteerden kan de Mantoux een vals negatieve uitslag geven. Zie voor verdere informatie en interpretatie de LCI website: http://www.infectieziekten.info

Ziekteverschijnselen

10-15% van de geïnfecteerden krijgt tijdens z‘n leven een actieve TBC: 80% hiervan ontstaat binnen twee jaar na de besmetting, de rest in het latere leven. Meestal zijn er geen symptomen!

Mensen met immuunstoornissen (bv door AIDS) worden eerder en ernstiger ziek. Een verminderde afweer kan ook optreden bij ondervoeding, suikerziekte, kanker, therapeutische bestraling en gebruik van corticosteroïden.

Die symptomen kunnen uit de long komen (tering):  hoesten, moeheid, vermagering, nachtzweten, lusteloosheid en een lichte temperatuur verhoging, maar ook uit vrijwel ieder ander orgaan dan bijvoorbeeld gepaard gaan met diaree, rugpijn etc.

Diagnostiek

1. Van de infectie (= het binnendringen van de bacterie in het lichaam) : door de tuberculinereactie (Mantoux-test)
2. Van actieve ziekteprocessen:
   • De anamnese: land van herkomst, vakanties, contacten met mogelijke patiënten.
   • Een bacteriologische kweek: dit is de meest zekere methode.
   • Röntgenonderzoek: vooral gebruikt om bij een positieve mantoux patienten voor nader onderzoek te selecteren.
   • Histologisch onderzoek van weefselmonsters
   • Moleculaire diagnostische technieken; zijn minder gevoelig en worden vooral voor epidemiologisch onderzoek toegepast.

Besmettelijkheid en verspreiding

Vanaf het begin van de hoestklachten tot en met drie weken na de start van de behandeling van open tuberculose.

Risicobronnen zijn:

• Asielzoekers (deze worden tegenwoordig allemaal bij binnenkomst gescreend)
• Immigranten uit landen met veel TBC
• Gedetineerden
• Gezinsleden van besmettelijke patiënten
• Oud-patiënten (niet- of niet goed behandeld)
• Drugsverslaafden
• Illegalen
• Zeevarenden
• Dak- en thuislozen
• Luchtvaartpersoneel
• Buitenlandgangers: vooral de voormalige sovjetrepublieken, Azië, Afrika en Zuid-Amerika
• Overleden tbc-patiënten tijdens obductie, of levende patiënten, bijvoorbeeld tijdens een operatie

TBC als beroepsziekte

Alle werknemers die met bovengenoemde risicobronnen in contact komen - waaronder collega‘s – en die daardoor TBC oplopen hebben TBC als beroepsziekte.

Dat geldt dus ook voor bedrijfsartsen. Uit de melding van drie gevallen enige jaren geleden is gebleken dat ook zij TBC kunnen oplopen in hun werk. In de gezondheidszorg is het de meest gemelde beroepsziekte.

Het is de taak van de Arbo-dienst om in het kader van de RI&E de risicobronnen, situaties en momenten op te sporen. Meestal wordt dan geadviseerd regelmatig een mantoux-test uit te voeren.

Preventieve maatregelen.

• Vroege (bron) opsporing en contactenonderzoek
  • in de risicogroepen (risicovormers): regelmatig longfoto‘s
  • in de risicolopers: regelmatig mantoux
• Wering van de patiënt gedurende de besmettelijke periode uit werk, school, kinderdagverblijf etc.
• Geven van voorlichting aan alle risicolopende werknemers
• Aanleren van een goede hoesthygiëne
• Geven van profylaxe in de directe omgeving van een besmettelijke patiënt (gedurende 6 maanden INH)
• Adequate isolatie van de besmettelijke patiënten binnen instellingen en het gebruik van mondmaskers.

Vaccinatie tegen TBC?

Het  BCG-vaccin (Bacille Calmette Guérin) beschermt vooral tegen de verspreiding naar de rest van het lichaam na de primo-infectie, maar ten dele ook tegen een secundaire infectie in de longen. De mantoux reactie wordt na vaccinatie meestal positief en daarmee is een belangrijk diagnosticum verdwenen. Vaccinatie wordt voornamelijk geadviseerd bij jonge kinderen uit landen met een hoge tuberculose incidentie en aan reizigers die langer dan drie maanden zullen verblijven in landen waar TBC endemisch is en waar sprake is van een slechte gezondheidszorg.

Behandeling

Zie www.infectieziekten.info .

De vele bijwerkingen van de gebruikte middelen zijn een extra reden om aan goede preventie te doen. Die bijwerkingen worden ook als beroepsgebonden aandoening beschouwd, indien de bron van de TBC van het werk afkomstig is. Die bijwerkingen maken de werknemer soms minder arbeidsgeschikt:

• Leverfunctiestoornissen (onder andere icterus): houdt hier rekening mee bij blootstelling aan toxische stoffen, of bijvoorbeeld bij de interpretatie van PAGO uitslagen
• Neuropathie
• Jicht
• Concentratiestoornissen
• Psychische klachten

Overleg tussen bedrijfsarts en curatieve sector is aangewezen.

Boodschap voor de bedrijfsarts:

• Breng alle risicofactoren in kaart
• Houdt de risicogroepen in de gaten
• Houdt rekening met verminderde belastbaarheid bij medicatie