Barotrauma

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • De klachten en verschijnselen van een barotrauma kunnen zowel optreden bij het ontstaan van onderdruk als bij het herstel van de normale drukverhoudingen. De meest gevoelige organen hiervoor zijn lichaamsholten waarin zich gas of lucht bevindt, zoals het middenoor en de voorhoofdsholten (sinussen).
  • Door het dalen van de luchtdruk (bijvoorbeeld bij het opstijgen in een vliegtuig) zet het gas of de lucht uit en bij het stijgen van de luchtdruk (dalen in een vliegtuig) krimpt het weer. Hierdoor ontstaat bij het dalen van de luchtdruk een onderdruk in het middenoor of in de voorhoofdsholten en daarmee een pijnlijk en suizend gevoel in de oren. De oorzaak is dat het trommelvlies door de onderdruk naar binnen wordt gezogen. Het is alsof het oor vol zit en men minder goed hoort.
  • De klachten treden vooral op bij verkoudheid of bij een keelontsteking, maar komt ook bij gezonde mensen voor.
  • Bij een lagere luchtdruk heeft het lichaam meer moeite zuurstof op te nemen en daalt de hoeveelheid zuurstof in het bloed. Bij gezonde mensen levert dit nauwelijks problemen op, maar bij mensen die ook bij een normale luchtdruk (op zeeniveau) al last hebben van kortademigheid of hartklachten, kan zuurstofgebrek optreden.
  • Een plotseling optredend (acuut) barotrauma van het middenoor geeft plotselinge pijn en gehoorverlies, bloedverlies uit het oor, scheuring of perforatie van het trommelvlies. Deze klachten en verschijnselen treden op na een korte blootstelling aan luchtdrukverschillen. Er verlopen slechts enkele minuten tussen blootstelling en gezondheidsproblemen.
  • Bij een minder plotseling optredend (subacuut) barotrauma van het middenoor is sprake van toenemende pijn, gehoorverlies, bloeding en ontsteking in het oor. Deze klachten en verschijnselen treden op na blootstelling aan luchtdrukverschillen gedurende minimaal zes maanden. Er verloopt maximaal een maand tussen blootstelling en het optreden van de gezondheidsproblemen.
  • De klachten van pijn en een verminderd gehoor kunnen het werk van de vliegtuigbemanning sterk hinderen. De klachten kunnen leiden tot ziekteverzuim. Uit onderzoek blijkt dat barotrauma bij vliegend personeel een van de meest voorkomende oorzaken is voor het onverwacht moeten onderbreken van het werk. 

Oorzaken

  • Barotrauma komt vooral voor bij een onvolledige drukregeling in vliegtuigen en door de drukverschillen die kunnen optreden tijdens het stijgen en dalen.
  • Risicofactoren zijn verkoudheid, eerdere klachten tijdens vliegen en het volume van het middenoor (een groter volume van het middenoor betekent een grotere luchtverplaatsing bij luchtdrukwisselingen en een groter risico op het optreden van klachten).
  • Gezondheidsproblemen door luchtdrukverschillen kunnen bij verschillende beroepsgroepen voorkomen. Het meest bekend zijn problemen bij werknemers in de luchtvaart: om mensen in vliegtuigen in staat te stellen te ademen worden zowel de cabine als de cockpit onder druk gehouden. De luchtdruk in een vliegtuig is vergelijkbaar met de luchtdruk op 2000 m hoogte en dat is dus een stuk lager dan op zeeniveau. Bij onvoorziene gebeurtenissen kan de druk in de cabine wegvallen en dan zijn zuurstofmaskers nodig.
  • In gevechtsvliegtuigen die vaak op grote hoogte vliegen, maakt de bemanning gebruik van zuurstofmaskers met 100% zuurstof bij een druk vergelijkbaar met zeeniveau.
  • Andere beroepsgroepen die te maken hebben met luchtdrukverschillen zijn duikers (bijvoorbeeld bij de brandweer) en zweminstructeurs (die tijdens hun werk soms duiken).

Diagnostiek

  • De diagnose wordt gesteld door uitvragen van de klachten en verschijnselen en de mogelijke blootstelling aan luchtdrukverschillen. Een uitdraai van de drukmetingen in een vliegtuig kan de diagnose bevestigen.

Vóórkomen

  • Barotrauma’s van het middenoor treden het meest op bij korte vluchten waarbij men snel stijgt en daalt.
  • Het NCvB kreeg in de periode 2001 - 2006 jaarlijks 15 tot 49 meldingen van aandoeningen van de bovenste luchtwegen, waarvan ongeveer een derde een barotrauma betreft bij luchtvaartpersoneel.
  • Barotrauma’s komen ook voor bij duikers, maar hoe vaak is onbekend.

Preventie

  • Het pijnlijke en suizende gevoel in de oren bij vliegen proberen te voorkomen door tijdens het dalen herhaaldelijk te slikken en te kauwen met gesloten mond en dichtgeknepen neus (waardoor er lucht in het middenoor kan stromen).
  • Reizigers met gezondheidsproblemen die willen vliegen kunnen vooraf contact op nemen met de huisarts en/of de luchtvaartmaatschappij om te kijken of er eventueel speciale voorzorgsmaatregelen moeten worden genomen. Als het nodig is, kunnen hart- en longpatiënten tijdens de vlucht extra zuurstof toegediend krijgen en/of liggend worden vervoerd. 
  • Behandeling van al bestaande problemen van het middenoor.

Meer informatie