Cholinesterase syndroom (Cholinergisch syndroom)

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Het cholinesterase syndroom is een aandoening van het zenuwstelsel veroorzaakt door blootstelling aan chemische stoffen, meestal bestrijdingsmiddelen (insecticiden).
  • Klachten en verschijnselen door effecten op het onwillekeurige zenuwstelsel: heftig transpireren, tranenvloed, gezichtsstoornissen, misselijkheid, braken, diarree, buikkrampen, incontinentie.
  • Klachten en verschijnselen door effecten op het willekeurige zenuwstelsel: eerst spierspasmen, later verlammingen van spieren (inclusief de ademhalingsspieren).
  • Klachten en verschijnselen door effecten op het centrale zenuwstelsel: hoofdpijn, duizeligheid, opwinding, angst, verwardheid, trillende bewegingen, epileptische aanvallen, coma.
  • Na het acute stadium kan ook blijvende schade aan het zenuwstelsel optreden.

Oorzaken

  • Bij mensen die met bepaalde bestrijdingsmiddelen (organofosforverbindingen en carbamaten) in contact komen, wordt het enzym cholinesterase geremd. Dit  beïnvloedt de prikkeloverdracht van zenuw naar spier: eerst treedt overmatige prikkeling op, gevolgd door een blokkade.  
  • Remming van het enzym cholinesterase zorgt ervoor dat acetylcholine niet wordt afgebroken. Acetylcholine verzorgt de overdracht van elektrische prikkels tussen zenuwuiteinden. Doordat het niet wordt afgebroken ontstaat een te grote hoeveelheid acetylcholine aan de zenuwuiteinden. Dat geeft eerst overmatige prikkeling en later verlamming.
  • Het tijdstip waarop en de volgorde waarin de klachten en verschijnselen optreden is afhankelijk van de specifieke stof en de hoeveelheid die in het lichaam wordt opgenomen. Carbamaten remmen het enzym cholinesterase tijdelijk, terwijl bij organofosforverbindingen blijvende remming optreedt.
  • De vergiftigingsverschijnselen kunnen voorkomen bij mensen die zelf bestrijdingsmiddelen toepassen of bij anderen die indirect met de bestrijdingsmiddelen in contact komen, bijvoorbeeld door huidcontact met pas gespoten gewassen.
  • De blootstelling aan de bestrijdingsmiddelen vindt meestal plaats via de huid en de ademhaling; berucht is een lekkende rugspuit of spuitwerkzaamheden in een warme omgeving (kas) zonder goede huidbescherming.
  • Incidenteel worden bestrijdingsmiddelen ook gedronken als zelfmoordpoging.

Diagnostiek

  • De diagnose wordt gesteld aan de hand van de klachten en verschijnselen (klinisch beeld) en bepaling van het enzym cholinesterase in de rode bloedlichaampjes.
  • Bepaling van cholinesterase in het bloed maakt het mogelijk de effecten van blootstelling aan de betreffende bestrijdingsmiddelen te meten (biologische effect monitoring: bij een duidelijke remming van cholinesterase is er een daling van ten minste 30% in activiteit vergeleken met de uitgangswaarde).
  • Belangrijk voor de diagnose is informatie over het werk en de werkplek, aangevuld met arbeidshygiënisch onderzoek (metingen op de werkplek; environmental monitoring).

Vóórkomen

  • Incidenteel.
  • In Nederland verminderd door betere scholing (spuitlicentie) en betere arbeidsomstandigheden van de bestrijdingsmiddelenwerkers.

Preventie

  • Voorkomen van blootstelling door voorlichting en professionele toepassing van bestrijdingsmiddelen.
  • In acht nemen van de zogenaamde ‘re-entry’ tijden (periode waarin een ruimte niet betreden mag worden of een gewas niet aangeraakt na toepassing van bestrijdingsmiddelen).
  • Goede huidbescherming en ademhalingsbescherming.

Meer informatie