Depressie (beroepsgebonden)

Wat wordt verstaan onder een (beroepsgebonden) depressie?

Een depressieve stoornis die in overwegende mate veroorzaakt of uitgelokt is door belastende psychische omstandigheden in het werk. Het meest kenmerkende symptoom van depressieve stoornis is een verlaagde stemming die ofwel als somberheid of als een onvermogen om plezier te beleven wordt ervaren.

Indeling van deze pagina

  1. Ziektebeeld / diagnostiek
  2. Relatie met beroep / arbeidsomstandigheden
  3. Epidemiologie
  4. Blootstelling, belastende factoren
  5. Invloed bijdragende factoren
  6. Preventie
  7. Individueel casemanagement
  8. Bronnen

Ziektebeeld / diagnostiek

Beschrijving van klachten, symptomen en stoornissen

Een beroepsgebonden depressie (CAS code P652) is een depressieve stoornis die in overwegende mate veroorzaakt of uitgelokt is door belastende psychische omstandigheden in het werk. Het meest kenmerkende symptoom van depressieve stoornis is een verlaagde stemming die ofwel als somberheid of als een onvermogen om plezier te beleven wordt ervaren.

Klinische diagnostiek depressieve stoornis (DSM-IV)

Differentiaal diagnose

<terug naar de top>

Relatie met beroep / arbeidsomstandigheden

In de NVAB module Depressie en Arbeid en de NCvB richtlijn Beroepsgebonden Depressie worden als risico's de volgende factoren genoemd: 

  • Gebrek aan sociale ondersteuning in het werk (waaronder pesten)
  • Het hebben van een niet-passende functie
  • Te veel werk en gebrek aan regelmogelijkheden
  • Hoge psychologische taakeisen
  • Stressvolle gebeurtenissen
  • Procedurele onrechtvaardigheid

Ter bepaling van het al dan niet beroepsgebonden zijn van een depressie zijn beslisregels geformuleerd in de bovengenoemde NCvB richtlijn.

<terug naar de top>

Epidemiologie

Depressieve stoornissen zijn veel voorkomende psychische aandoeningen in de algemene bevolking. Zo bleek de (lifetime) prevalentie bij een uitgebreide Nederlandse studie (NEMESIS) 19% en de 12-maanden-prevalentie 7,6%. Daarmee was deze aandoening, samen met angststoornissen en alcoholmisbruik de meest voorkomende aandoening.

Binnen de werkende bevolking bleek 7% een vermoedelijke depressie te hebben. Tenslotte bleken 22% van een groep verzuimende werknemers die met psychische klachten de bedrijfsarts bezochten een depressieve stoornis te hebben.

Het is niet bekend welk percentage werknemers met depressieve stoornissen een beroepsgebonden depressie heeft. Wel is bekend dat in 2004 6% van de meldingen van psychische beroepsziekten aan het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten een beroepsgebonden depressie betrof.

Prognose

Voorspellende factoren voor het beloop

 

Blootstelling, belastende factoren

Vaststelling van de blootstelling

De (bijdrage van) psychociale factoren in het werk kunnen gemeten worden met diverse vragenlijsten zoals Job Stress Survey (JSS), de Job Content Questionnaire (JCQ) en de Vragenlijst Beleving en Beoordeling van de Arbeid (VBBA). Deze is ontwikkeld als algemeen meetintrument om werkdruk, werkstress en werkbeleving te meten, op individueel maar ook op groepsniveau.

Beroepen waarin de beroepsziekte voorkomt

Werkgebonden depressie kan in alle beroepen voorkomen. Er zijn aanwijzingen dat dit het meest voorkomt onder werknemers in de gezondheidszorg, leraren, advocaten en secretarieel personeel.

 

Invloed bijdragende factoren

Bij een depressieve stoornis wordt uitgegaan van een multicausaal verklaringsmodel waarbij sprake kan zijn van meerdere risicofactoren die het beeld kunnen doen ontstaan, verergeren of onderhouden. De risicofactoren zelf hebben ook weer een onderlinge relatie. Een indeling van de verschillende risicofactoren heeft om die reden een arbitrair karakter. De hiernavolgende opsomming is niet hiërarchisch en niet limitatief.

Risicofactoren die bijdragen aan het ontstaan van depressie:

  • vrouwelijk geslacht
  • familiaire belasting voor depressie
  • ongunstige opvoedingssituatie
  • pesten of geïsoleerd worden gedurende schoolleeftijd
  • verlies van ouder op leeftijd onder 12 jaar
  • persoonlijkheidskenmerken
  • neuroticisme
  • afhankelijke trekken
  • hoge mate van zelfkritiek
  • afhankelijkheid van waardering door anderen
  • conflictvermijdend
  • angst, depressie en/of ADHD in jeugd en/of adolescentie
  • dysthyme stoornis
  • negatieve life events (m.n verlieservaringen)
  • onvoldoende sociale steun
  • onveranderde/onveranderlijke sociale stress-factoren
  • lichamelijke aandoeningen    
  • dreigend verlies van werk
  • werkloosheid
  • arbeidsongeschiktheid

<terug naar de top>

Preventie

Er bestaan nog geen preventieve methoden (primair) die het ontstaan van depressie kunnen voorkomen bij mensen die nog geen depressieve klachten hebben.Wel is het bij sommige mensen met beginnende klachten mogelijk om met psycho-educatie, waarbij verschillende vaardigheden worden aangeleerd, de klachten te verminderen Zie ook de website van het Trimbos Instituut en de NVAB module Depressie en Arbeid.

<terug naar de top>

Individueel casemanagement

Behandelingen (curatief)

Zowel antidepressiva als psychotherapie zijn bewezen werkzaam bij de depressieve stoornis en daarom kunnen beide interventies geïndiceerd worden geacht. Meer informatie vindt u in de CBO richtlijn Depressie.

Daarnaast kunnen nog andere interventies worden overwogen, zoals steunende begeleiding. Van deze interventies is de werkzaamheid echter minder duidelijk bewezen. De beschikbaarheid van twee verschillende werkzame therapievormen biedt de mogelijkheid te kiezen, waarbij zowel de ernst van de depressie als de voorkeur van de patiënt van belang zijn. Ervaring leert dat de effectiviteit van de behandeling ook medebepaald wordt door de mate waarin deze behandeling aansluit bij de wensen van de patient.

De rol van de bedrijfsarts

In de NVAB richtlijn Psychische klachten  wordt de handelswijze beschreven die wordt verwacht van de bedrijfsarts bij de diagnostiek en behandeling van depressies.

Verder stelt in het algemeen de bedrijfsarts zich ten doel de gezondheid van werknemers te beschermen en te bevorderen in relatie tot hun arbeid.

  • Bij werknemers met depressieve klachten kan de bedrijfsarts in dat kader een rol spelen: bij het screenen van gezondheidsrisico's op de werkplek
  • Om vast te stellen of interventies op het werk nodig zijn.
  • In het kader van periodieke evaluatie om te kunnen beoordelen of de interventies nog voldoen
  • Om vast te stellen of er onbegrip is bij collega's of direct leidinggevenden

Arbocuratieve samenwerking

Vragen over de relatie depressie en werk dienen in het kader van de hulpverlening ook door de andere zorgverleners gesteld worden. Om vervolgens te komen tot een goed beleid ten aanzien van depressie en werk is wederzijdse communicatie tussen onder meer huisarts, psycholoog /psychiater en bedrijfsarts van essentieel belang.

Het verbeteren van de arbocuratieve samenwerking heeft de laatste jaren de nodige aandacht gekregen. Dit heeft onder meer geresulteerd in het ontwikkelen van een leidraad voor de samenwerking huisarts en bedrijfsarts en het ontwikkelen van communicatieformulieren.

Op verschillende momenten in dit proces kan er aanleiding zijn voor verwijzen voor diagnostiek en/of behandeling. De NVAB Leidraad verwijzen door de bedrijfsarts is een instrument dat door de bedrijfsarts gebruikt wordt bij de afweging wanneer wel en wanneer niet verwezen kan worden.

<terug naar de top>

Bronnen

Eaton WW, Anthony JC, Mandel W, Garrison R. Occupations and the prevalence of major depressive disorder. J Occup Med 1990; 32(11):1079-1087.

de Roos L SJ. Depressie als beroepsziekte: Identificatie van werkgebonden psychosociale risicofactoren uit de landelijke registratie en een systematisch literatuuronderzoek. TBV 2004; 12:365-371.

Griffin JM, Fuhrer R, Stansfeld SA, Marmot M. The importance of low control at work and home on depression and anxiety: Do these effects vary by gender and social class? Social Science & Medicine 2002; 54(5).

Kawakami N, Araki S, Kawashima M. Effects of job stress on occurrence of major depression in Japanese industry: A case-control study nested in a cohort study. Journal of Occupational Medicine 1990; 32(8).

Kawakami N, Haratani T, Araki S. Effects of perceived job stress on depressivesymptoms in blue collar workers of an electrical factory in Japan. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health 1992;  18(3).

Kivimaki M, Elovainio M, Vahtera J. Workplace bullying and sickness absence in hospital staff. Occup Environ Med 2000; 57(10):656-660.

Melamed S, Luz J, Green MS. Noise exposure, noise annoyance and their relation to psychological distress, accident and sickness absence among blue-collar workers--the Cordis Study. Isr J Med Sci 1992; 28(8-9):629-635.

Niedhammer I, Goldberg M, Leclerc A, Bugel I, David S. Psychosocial factors at work and subsequent depressive symptoms in the Gazel cohort. Scand J Work Environ Health 1998; 24(3):197-205.

NCvB Registratierichtlijn Beroepsgebonden Depresssie

NVAB Richtlijn Psychische klachten

NVAB Richtlijn Arbeid en Depressie

Shields M. Long working hours and health. Health Rep 1999; 11(2):33-48.

Wieclaw J. et al. Risk of affective and stress related disorders among employees in human service professions. Occup.Environ.Med. 63.5 (2006): 314-19.

 

<terug naar de top>