Fotodermatosen

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Er is sprake van lichtovergevoeligheid (fotodermatosen) als de huid abnormaal reageert op een normale blootstelling aan zonlicht of andere lichtbronnen (lasbogen, ultraviolette lasers, ultraviolette droogapparaten etc).
  • Fotodermatosen komen voor op aan zonlicht blootgestelde delen, zoals het gezicht, de borst, handrug en strekzijde van de onderarmen. Op de uitstekende lichaamsdelen, vooral oren, neus en wangen komen de sterkste afwijkingen voor. De huid kan zowel bleker als donkerder worden.
  • Er zijn fototoxische en fotoallergische reacties, die er beide kunnen uitzien als eczeem en worden veroorzaakt door een combinatie van (ultraviolet) licht en een chemische stof. Fototoxische reacties komen aanmerkelijk vaker voor dan fotoallergische reacties.
  • Fototoxische reactie:
    • De verschijnselen lijken op verbranding door de zon met branderige pijn, een rode en gezwollen huid met soms blaarvorming of netelroos. Soms laten zelfs de nagels los.
    • De aandoening kan binnen een paar minuten optreden, maar ook pas na enkele dagen. Herstel treedt op als er geen contact meer is met de combinatie stof en licht.
    • Overmatige verkleuring van de huid (hyperpigmentatie) kan later optreden en blijven bestaan. Ook littekenvorming komt voor.
    • Contact met sommige planten geeft karakteristieke streepvormige aandoeningen.
  • Fotoallergische reacties:
    • Vaak ontstaat hier meer het beeld van eczeem, dat wil zeggen het na en naast elkaar voorkomen van roodheid, zwelling, bultjes, blaasjes, schilfers en jeuk.
    • Na verbreken van contact met stof en licht volgt doorgaans herstel in de loop van dagen tot weken.
    • Sommige mensen met een fotoallergische reactie blijven eczeem houden bij blootstelling aan zonlicht, ook nadat het contact met de veroorzakende stof (fotoallergeen) verbroken is. Dit noemt men “persistent light reactors”. Ze zijn zodanig gevoelig dat overdag buiten komen praktisch onmogelijk is. Bij hen is de behandeling moeilijk en langdurig.

Oorzaken

  • Fototoxische reacties houden verband met het vermogen van de huid om licht van een bepaalde golflengte te absorberen. Hierdoor ontstaan in de huid een reeks fotochemische reacties, die leiden tot (huid)celbeschadiging en zelfs celdood.
  • Er is hierbij een duidelijke relatie tussen de hoeveelheid van de stof (de dosis) en het effect. Zo kunnen bestanddelen van schermbloemigen (furocumarines) door ultraviolet licht (in zonlicht maar ook door kunstmatige bronnen) omgezet worden in stoffen die een chemische verbranding veroorzaken.
  • Ieder mens is meer of minder gevoelig voor deze reacties. Voorbeelden zijn:
    • Plantensoorten: fluitenkruid, berenklauw, dille, (bleek)selderij, wijnruit
    • Geneesmiddelen: tetracyclines, furosemide, griseofulvine
    • Teerproducten
    • Textielkleurstoffen
  • Bij fotoallergische reacties zijn stoffen betrokken die contacteczeem kunnen veroorzaken, maar alleen met behulp van lichtenergie. Hiermee vindt koppeling plaats aan eiwitten in de huid, waarna ze een allergie veroorzakende stof vormen.
  • Deze reactie komt behalve bij direct contact met de stoffen en de huid, soms ook voor bij inname van de stof, bijvoorbeeld bij een aantal geneesmiddelen. Ook dan ontstaat een huidreactie die lijkt op ernstige zonnebrand.
  • Bij fotoallergische reacties is het afweersysteem betrokken dat reageert op de combinatie van chemische stof en (ultraviolet) licht. Voorbeelden zijn:
    • Planten: composietenfamilie (chrysant, goudsbloem, duizendblad).
    • Cosmetica, parfums: musk ambretta, kaneelaldehyde, UV-blokkers (zonnebrandmiddelen).
    • Geneesmiddelen: antibiotica (tetracyclines), plaspillen (furosemide), pijnstillers (ibuprofen) of middelen tegen misselijkheid (chloorpromazine
    • UV-drogende acrylaatinkten.
  • Sommige stoffen en geneesmiddelen kunnen zowel een fototoxische als een fotoallergische reactie uitlokken.

Diagnostiek

  • De diagnose wordt gesteld op basis van goed uitvragen van de blootstelling, het beloop en de plaats van de klachten en verschijnselen, aanleg voor huidreacties, medicijngebruik en op basis van de bevindingen op de huid. Bestaat het vermoeden dat er een relatie is met het werk dan is de bedrijfsarts de aangewezen arts om de oorzaak te achterhalen.
  • Een huidarts (dermatoloog) kan met behulp van plakproeven (fotopatch testing) onderscheidt maken tussen fotoallergische en fototoxische reacties.

Vóórkomen

  • Hoe vaak fotodermatosen voorkomen is niet bekend, maar fotoallergische reacties zijn veel zeldzamer dan fototoxische reacties. Van alle gevallen van contacteczeem zijn enkele procenten fotodermatosen.
  • Risicoberoepen zijn te vinden in:
    • Buitenwerk: naast landbouwers, tuinders (selderij en wortels) en bouwvakkers ook personeel in de bosbouw, badmeesters, tuiniers (grastrimmers!) en groenwerkers, huisvuilbeladers en sporters.
    • Beroepen met blootstelling aan ultraviolet licht: grafische industrie, lassers.
    • Beroepen met chemische belasting: asfaltwegenbouwers, dakdekkers, schoorsteenvegers.
    • Productiemedewerkers van fotoallergene en fotoallergische stoffen en producten, bijvoorbeeld de parfumindustrie.
    • Beroepen in de textielindustrie: bepaalde kleurstoffen.
    • Verpleegkundigen (dermatologie) en apothekers (assistenten).
    • Horeca: barkeepers en koks, werkend met citrusvruchten, bijv. citroenen die in de buitenste schil veel furocoumarines bevatten.
    • Groenteboeren (selderij en wortels).

Preventie

  • Advies over de manier waarop contact met de veroorzakende stof vermeden kan worden, mede afhankelijk van beroep en werkomstandigheden.
  • Persoonlijke beschermingsmaatregelen.
  • Aanpassing van de werksituatie waardoor contact met veroorzakende stoffen beperkt of uitgesloten kan worden.
  • Zonlicht vermijden, beschermende kleding en een hoofddeksel dragen. Goede zonnebrand crème gebruiken.
  • Bij huidcontact met veroorzakende stoffen de huid zo spoedig mogelijk schoonmaken (en ultraviolette straling vermijden).
  • Bij gebruik van medicamenten of cosmetica en klachten, contact opnemen met de huisarts. De medicatie of het gebruik van de cosmetica zonodig staken.
  • Als het geneesmiddel noodzakelijk is, zal blootstelling aan zonlicht of ultraviolet licht vermeden moeten worden.

Meer informatie