Huidaandoeningen door glas- en steenwol (huidirritatie, fototoxiteit)

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Huidaandoeningen door de vezels van glas- of steenwol worden veroorzaakt door mechanische irritatie. Door de scherpe vezeltjes ontstaan zeer kleine verwondingen die irriteren en soms in tweede instantie ontstekingen kunnen veroorzaken met als gevolg contacteczeem door irritatie.
  • Niet iedereen is even gevoelig voor glas- en steenwol. De oorzaak van deze gevoeligheid is niet duidelijk, maar het is geen allergie.
  • De typische huidaandoening bestaat uit kleine rode bultjes met krabeffecten. Soms is er ook sprake van puntvormige huidbloedingen, ontstekingen van de haarzakjes of netelroos (galbulten).
  • Jeuk is het meest karakteristieke symptoom en door te wrijven nemen de klachten toe.
  • De huidaandoening komt vooral voor op aan de lucht blootgestelde huiddelen.
  • De huidaandoening gaat meestal samen met irritatie van bovenste luchtwegen (prikkelend; hoesten) en vaak ook met irritatie van de ogen (prikkelend; roodheid). Door te wrijven nemen de klachten toe.
  • Contacteczeem door irritatie ontstaat als de huid vaak achtereen een klein beetje wordt beschadigd. Deze beschadigingen zijn op zich met het blote oog niet te zien. Toch heeft de huid na iedere (onzichtbare) beschadiging tijd nodig om te herstellen. Als de beschadigingen elkaar te snel opvolgen dan herstelt de huid onvoldoende en ontstaat er eczeem.

Oorzaken

  • Blootstelling aan glas- en/of steenwol.
  • Glaswol wordt gebruikt als isolatiemateriaal en wordt gemaakt uit zand en gerecycled glas. Het is een silicaat.
  • Steenwol of rotswol wordt ook gebruikt als isolatiemateriaal en wordt gemaakt uit diabaas of basalt. Steenwol wordt ook gebruikt als kweekbodem voor planten.
  • Samen met keramische vezels maken glaswol en steenwol deel uit van de zogenaamde Man Made Mineral Fibres (MMMF).
  • Glas- en steenwol worden vaak gebruikt voor warmte- en geluidsisolatie. In nieuwbouwwoningen wordt glas- en steenwol toegepast in de spouwen van gevels. In oudere woningen wordt glas- en steenwol veel gebruikt als dakisolatie. Glas- of steenwolplaten of dekens zijn vaak aan één zijde bedekt met een afdeklaag van bijvoorbeeld papier of aluminiumfolie. Soms wordt voor na-isolatie van de spouw glas- of steenwol in de vorm van vlokken gebruikt.
  • Tijdens het werken met glas- en steenwol kunnen vezels vrijkomen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij het op maat maken van het materiaal (knippen, snijden, zagen) of bij mechanische bewerkingen (zoals boren, zagen, breken). De vezels kunnen op de huid of in de ogen komen. Daarnaast kunnen werknemers de vezels inademen.
  • Glas- en steenwolvezels prikkelen de bovenste luchtwegen, huid en ogen en kunnen tot huid-, luchtweg- en/of oogirritaties leiden.
  • De scherpe vezels dringen door in de huid door wrijving, druk of krabben.
  • Kleding die verontreinigd is met glas- of steenwolvezels kan huidaandoeningen op bedekte huid veroorzaken, en ook via het wasgoed bij andere gezinsleden klachten geven.

Diagnostiek

  • Met behulp van de webtool "Handeczeem of niet?” (Nederlands Centrum voor Beroepsziekten en SKB) kan worden vastgesteld of sprake is van handeczeem en welk type het is. Als blijkt dat het om contacteczeem gaat dat te maken heeft met werk, volgt het advies contact op te nemen met de bedrijfsarts.
  • De bedrijfsarts zal naar de klachten vragen, inventariseren wat er al aan gedaan is en de huidaandoening bekijken. Daarnaast verzamelt de bedrijfsarts ook informatie over het werk; de taken en werkomstandigheden. Als werk¬plekonderzoek nodig is, dan wordt dat uitgevoerd door een deskundige. Eventueel wordt door een dermatoloog (huidarts) onderzoek naar allergie uitgevoerd, bijvoorbeeld met huidtesten of bloedonderzoek.
  • Als er geen relatie is tussen de huidaandoening en het werk, verwijst de bedrijfsarts de patiënt/werknemer (terug) naar de huisarts.
  • Om te bepalen of de huidaandoening werkgebonden is, zijn een aantal beslisregels geformuleerd. Deze zijn te vinden in de NCvB registratierichtlijn F002 Beroepscontactdermatosen.

Vóórkomen

  • Beroepen met een verhoogd risico zijn gevelisoleerder, leidekker, pannenlegger en bitumineuze dakdekker, opperman, metselaar, sloper, timmerman, renovatie/onderhoud.

Preventie

  • Voor blootstelling aan glaswol- of steenwolvezels geldt de MAC-waarde (Maximale Aanvaarde Concentratie) van 2 vezels/cm3 (gemeten over een achturige werkdag). De Sociaal Economische Raad (SER) heeft verlaging naar 1 vezel per cm3 geadviseerd.
  • Om te weten of die waarde tijdens de werkzaamheden niet wordt overschreden, kunnen werkgevers een meting laten uitvoeren door hun arbodienst of een daarin gespecialiseerd adviesbureau. Werkzaamheden waarbij de grenswaarde vaak wordt overschreden, zijn het weghalen/slopen van glas- en steenwol, dat erg oud is of stevig vastzit.

Wat kunnen werkgevers doen?

  • Proberen het vrijkomen van de vezels zo veel mogelijk te beperken door materiaal en werkmethoden te kiezen die de minste kans op blootstelling geven. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat het materiaal niet onnodig uit elkaar wordt getrokken maar altijd met een scherp mes wordt gesneden op een vaste ondergrond. Dit kan alleen bij materiaal tot 100 kg/m3. Voor het werken boven het hoofd is het beter om tweezijdig ingepakte dekens te gebruiken.
  • Als glas- en steenwolproducten boven 100 kg/m3 gezaagd moeten worden, zorgen voor een zaag met stofafzuiging of voor goede stofafzuiging en een goede ventilatie van de werkplek. Daarnaast moet stof zo snel mogelijk worden opgezogen met een stofzuiger zodat het niet kan opstuiven.
  • Hebben deze maatregelen niet het gewenste effect, dan moet het aantal blootgestelde werknemers en de blootstellingsduur worden beperkt. Bijvoorbeeld door werkzaamheden met glas- en steenwol zoveel mogelijk te scheiden van andere werkzaamheden.
  • Levert dat nog onvoldoende resultaat op, dan moeten persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschikking worden gesteld. Aangeraden worden:
    • leren handschoenen, type Amerikaantje; huid zoveel mogelijk bedekken
    • in kleine en/of slecht geventileerde ruimten een fijnstofmasker (type P2)
    • een veiligheidsbril (ruimzichtbril, stofbril) bij werken boven het hoofd
    • een gladde overall zonder zakken en andere opstiksels.

Wat kunnen werknemers doen?

Samen met hun werkgever kunnen werknemers de kans op klachten verkleinen door het nemen van een aantal maatregelen, zoals:

  • Kiezen voor een andere werkmethode.
  • Werkzaamheden met glas- en steenwol zoveel mogelijk gescheiden uitvoeren van andere werkzaamheden.
  • Bij het zagen van glas- en steenwol goede stofafzuiging gebruiken en zorgen voor een goede ventilatie van de werkplek. Stof zo snel mogelijk opzuigen met een stofzuiger zodat het niet kan opstuiven.
  • De persoonlijke beschermingsmiddelen dragen die de werkgever uitreikt.
  • Na het werk de huid eerst afspoelen met veel water (niet wrijven), dan normaal wassen.

Meer informatie