Kapperseczeem

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Kapperseczeem is de verzamelnaam voor verschillende soorten huidafwijkingen, meestal handeczemen, die kunnen optreden bij mensen die in de kappersbranche werken.
  • Kapperseczeem is berucht als oorzaak van verzuim onder kappers.
  • De ernst van het eczeem kan wisselen van enkele kleine hinderlijk rode bultjes aan de toppen van de vingers tot uitgebreid eczeem aan de handen, armen en het gezicht.
  • Ontsteking van de huid tussen de vingers met roodheid, schilfering en jeuk is vaak het eerste signaal van beschadiging van de huid en treedt bij veel (leerling)kapsters op in de eerste maanden na begin van het werk.
  • In het beginstadium van deze huidirritatie kan ook “harding” van de huid optreden en neemt de ontsteking af, waarna het eczeem dan zonder verdere behandeling geneest.
  • Blootstelling aan sommige kappersproducten kan behalve eczeem ook ademhalingsklachten (benauwdheid) geven. Een voorbeeld hiervan is het blondeermiddel ammoniumpersulfaat.
  • De behandeling van kapperseczeem is hetzelfde als bij andere vormen van eczeem of dermatitis.

Oorzaken

Bij het ontstaan van kapperseczeem gaat het meestal niet om één oorzaak, maar om een combinatie van factoren, die hieronder aan de orde komen.

  • Veelvuldig contact met water: door veelvuldig contact met water wordt de huid week en vermindert de barrièrefunctie van de opperhuid. Hierdoor kunnen irriterende en/of allergie veroorzakende stoffen (allergenen) gemakkelijker de huid binnendringen en eczeem veroorzaken.
  • Door het wassen en föhnen staat de huid bloot aan temperatuurwisselingen. De huid droogt hierdoor uit en gaat vervellen. Uiteindelijk ontstaan er pijnlijke kloofjes.
  • Contact met irriterende stoffen: blootstelling aan bepaalde irriterende stoffen kan de huidbarrière nog verder beschadigen. Denk daarbij aan contact met zeepbestanddelen in shampoos, thioglycolesters in permanentvloeistoffen en stoffen als ammoniumpersulfaat en waterstofperoxide bij het blonderen.
  • De huid wordt vervolgens nog verder beschadigd door de druk van de schaar op de huid tijdens het knippen en de schurende werking van geknipt en behandeld haar.
  • Onjuist gebruik van handschoenen.
  • Contact met allergie veroorzakende stoffen (allergenen) kan leiden tot eenallergisch contacteczeem. De belangrijkste veroorzakende stoffen bij kappers zijn:
    • glycerylthioglycolaat (in “zure” permanentvloeistoffen)
    • ammoniumpersulfaat (in blondeermiddel)
    • p-phenyleendiamine base (in haarverf)
    • parfums (in diverse middelen, zoals shampoos, verstevigers etc.)overige stoffen die minder vaak allergische reacties geven: P-tolueendiaminesulfaat en resorcinol en in permanentvloeistof ammoniumthioglycolaat.
    • Ook conserveermiddelen in kappersproducten zoals Kathon CG en formaldehyde geven nog wel eens klachten.
  • Bij patiënten met kapperseczeem wordt ook regelmatig nikkelallergie gevonden. Maar het is niet duidelijk of dit is ontstaan door blootstelling in het werk. Kappersinstrumenten, zoals scharen en spelden zijn van roestvrij staal, waaruit nikkel moeilijk vrijkomt. In de meeste gevallen was de nikkelallergie waarschijnlijk al aanwezig.
  • Een allergie veroorzakende stof die vaak over het hoofd wordt gezien, is latex. Het dragen van latex handschoenen is toegenomen om de handen te beschermen tijdens permanenten en blonderen. Tegelijkertijd neemt echter het risico toe voor het ontwikkelen van een allergie op latex. Een goed alternatief is het dragen van vinyl handschoenen.
  • Aanlegfactoren: mensen met een atopische aanleg (met klachten als hooikoorts, astma en dauwworm als kind) zijn vatbaarder voor het krijgen van kapperseczeem.
  • Ongelijke werkverdeling: bij kappers wordt gewerkt met het leerlingenstelsel, waarbij vanaf het begin van de opleiding in de kapsalon wordt gewerkt. Leerlingen worden vooral ingezet voor eenvoudige klusjes zoals het opbrengen, uitspoelen en neutraliseren van permanentvloeistoffen en het wassen van de haren. Hierdoor worden zij dus relatief vaak blootgesteld aan de hierboven genoemde irriterende en allergische stoffen.

Diagnostiek

  • De diagnose kapperseczeem kan niet op het oog worden gesteld.
  • Via internet zijn drie testen beschikbaar waarmee (beginnend) handeczeem kan worden vastgesteld:
    • De kappersbranche kent een eigen website, die de kapper / kapster met huidproblemen kan raadplegen: www.healthyhairdresser.nl. Op deze website kan via de Healthy Hairdresser Handeczeemtest aan de hand van foto’s nagegaan worden of men last heeft van een (beginnend) eczeem. Als dat zo is wordt aanbevolen contact op te nemen met de Kapperspoli, onderdeel van het Centrum voor Huid en Arbeid te Arnhem. Dit is één van de drie expertise centra in Nederland voor arbeidsgebonden huidproblemen. De andere twee zijn gevestigd in het UMCG in Groningen en in het VUmc in Amsterdam.
    • De Huid en Arbeid test: een zelfde soort handeczeemtest staat op de website van het Centrum voor Huid en Arbeid in het UMCG (www.huidenarbeid.nl).
    • Online huidtest: Handeczeem of niet. Testen of er sprake is van handeczeem kan ook met deze webtool via de websites van NCvB (www.beroepsziekten.nl) en SKB (www.skb.nl). Meer in het algemeen wordt hierop aanbevolen contact op te nemen met de bedrijfsarts die zonodig kan doorverwijzen naar de dermatologen van een van de genoemde expertise centra.
  • De dermatoloog zal meestal “plakproeven” en “priktesten” uitvoeren om verschil te kunnen maken tussen irritatie en allergie. Met speciale testreeksen en onderzoek van de eigen producten kan ook bepaald worden welke kappersproducten een eventuele allergie veroorzaken.
  • Naast onderzoek van de kapper of kapster, moet zo mogelijk ook onderzoek plaatsvinden bij de kapsalon. Dit om de oorzaken op te sporen en te zoeken naar mogelijkheden om de werksituatie te verbeteren en verdere klachten te voorkomen.

Vóórkomen

  • Kapperseczeem komt veel voor. Geschat wordt dat ongeveer 40% van alle kappers en kapsters wel eens kapperseczeem heeft (gehad). Meestal is sprake van langdurig, licht eczeem door irritatie waarbij het advies alleen droog werk te verrichten vaak voldoende is. Ernstig eczeem is echter niet zeldzaam en kan het nodig maken het werk (tijdelijk) te staken.
  • Kapperseczeem is in Nederland verantwoordelijk voor ongeveer 10% van het totale ziekteverzuim bij kappers en kapsters.

Preventie

  • Preventie begint bij voorlichting op de kapperscholen over het gebruik van goede werkmethodes, goed gebruiken van handschoenen en overleg met fabrikanten voor veilige producten.
  • Het is belangrijk om als werkgever te weten of de arbeidsomstandigheden in het bedrijf een risico kunnen vormen voor het ontstaan van contacteczeem. Dat begint met een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RIE) door de preventiemedewerker, arbocoördinator of Arbodienst. De specifieke RIE voor de kappersbranche is te vinden op de website www.healthyhairdresser.nl.
  • Om kapperseczeem te verminderen, heeft de branche (in het Arboconvenant Kappers) onder andere afgesproken dat:
    • Kappers en leerlingen niet langer dan 30 minuten per uur met natte handen mogen werken.
    • Kappers het haar van een klant pas gaan verven als het is geknipt. Op die manier wordt voorkomen dat kappers lang aan vochtig en net geverfd haar worden blootgesteld.
    • Kappers die als kind eczeem hadden, lopen een veel groter risico om kapperseczeem te krijgen. Voortaan zullen leerlingen die aan de opleiding tot kapper willen beginnen hierover worden voorgelicht.
    • Aan kappersproducten zijn nieuwe eisen gesteld, waardoor de blootstelling aan stoffen die eczeem kunnen opwekken, wordt verminderd.

Meer informatie