Longkanker

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Longkanker is een woekering van cellen in de longen en de luchtpijp. Er zijn 2 typen longkanker:
  1. het kleincellige type
  2. het niet-kleincellige type
  • Ongeveer 80% van de mensen met longkanker heeft het niet-kleincellige type.
  • Belangrijke klachten en verschijnselen bij longkanker zijn hoesten (soms ook verandering in het hoesten of een hardnekkige prikkelhoest), het opgeven van een spoortje bloed in het slijm, kortademigheid en pijn in de borst.
  • Andere belangrijke klachten zijn:
  1. vaak terugkerende longontsteking
  2. aanhoudende heesheid
  3. een zeurende pijn in de borststreek, de rug, of in het gebied van de schouders
  • Ook is er vaak sprake van algemene klachten zoals vermoeidheid en gewichtverlies.
  • Longkanker wordt vaak laat ontdekt. Als patiënten met klachten naar een arts gaan, is de ziekte al ver voortgeschreden. De meeste patiënten met longkanker hebben bij diagnose al uitzaaiingen in de lymfeklieren.
  • Soms wordt de ziekte ontdekt als om een andere reden een longfoto wordt gemaakt. Bij een vermoeden van longkanker zal de huisarts verwijzen naar de longarts voor verder onderzoek.
  • Minder dan 25% van de patiënten met longkanker komt in aanmerking voor een operatie. De behandeling is niet altijd succesvol omdat er toch uitzaaiingen bleken te bestaan.

Oorzaken

  • De belangrijkste oorzaak van longkanker is het roken van sigaretten: van de sterfte aan longkanker wordt ongeveer 85% veroorzaakt door roken.
  • Sommige chemische stoffen op het werk zijn kankerverwekkend.
  • Voorbeelden van kankerverwekkende stoffen zijn asbest, chroom VI (en chroomverbindingen), arseen (en anorganische arseenverbindingen), radon en zijn vervalproducten, (diesel) uitlaatgassen, PAK's (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen), kwartsstof, houtstof, nikkel (en nikkelverbindingen), cadmium (en cadmiumverbindingen) en acrylonitril. In de bijgevoegde tabel is een overzicht van de beroepsmatige oorzaken van longkanker gegeven.
  • Roken (zelf roken en passief roken) en blootstelling aan kankerverwekkende chemische stoffen en fijn stof op de werkplek kunnen elkaars werking versterken.

Diagnostiek

  • Om de diagnose longkanker te stellen is onderzoek door een medisch specialist (longarts of oncoloog) nodig. Deze zal de diagnose stellen met behulp van röntgenfoto’s, computertomogram (CT-scan), PET-scintigrafie (PET-scan), een bronchoscopie (kijken in de longen), punctie (wegnemen van vocht en weefsel).
  • Soms is een operatie nodig om de diagnose te stellen.
  • Om vast te stellen of de oorzaak in het werk ligt, zal de blootstelling aan kankerverwekkende chemische stoffen in kaart gebracht moeten worden. De arbeidshistorie van de patiënt is van groot belang; dit is een overzicht van de werkzaamheden die iemand gedurende zijn gehele leven heeft verricht. Om de mogelijke asbestblootstelling te kunnen schatten, kan de arts gebruik maken van de zogenaamde Asbestkaart.
  • De bedrijfsarts kan gebruik maken van de registratierichtlijnen.

Vóórkomen

  • In Nederland wordt elk jaar bij ongeveer 9.000 mensen longkanker vastgesteld. Het is de meest voorkomende soort kanker bij mannen. De laatste jaren daalt het aantal mannen met longkanker licht. Hier staat tegenover dat het aantal vrouwen met longkanker duidelijk toeneemt.
  • Risicoberoepen voor werkgebonden longkanker zijn beroepen in de hout-, papier-, meubelstoffering, de bouwmaterialen-, glas- en steenproducerende industrie, de scheepsbouw en ander transportmiddelenindustrie, werknemers die aan kwartsstof worden blootgesteld (bouw) en de spoorwegen.
  • Ook werknemers van zinksmelterijen, tijdens het verchromen, in de productie van chroompigment, lassers, verfspuiters kunnen te maken hebben met een verhoogd risico/blootstelling aan longcarcinogenen.
  • Omdat roken de belangrijkste oorzaak is van longkanker, blijven werkgebonden oorzaken vaak onderbelicht.
  • Geschat wordt dat in Nederland jaarlijks meer dan 300 gevallen van longkanker door asbest voorkomen (dat is één tot tweemaal hoger dan het aantal gevallen van mesothelioom (longvlies of buikvlieskanker) door asbest).

Preventie

  • Vervanging van kankerverwekkende chemische stoffen.
  • Vermindering van blootstelling aan kankerverwekkende chemische stoffen, waaronder kwartsstof in de bouw.
  • Terugdringen van roken en passief roken, ook in de horeca.
  • Bij verwerken van kankerverwekkende stoffen toepassen van gesloten systemen.
  • Bij verwerken van kankerverwekkende stoffen zeer goede afzuiging, waarbij de lucht niet teruggebracht wordt in de ruimte (recirculatie).
  • Bij verwerken van kankerverwekkende stoffen adembescherming gebruiken van de hoogste klasse (P3).

Meer informatie

Tabel Indeling van de mate van kankerverwekkendheid van stoffen waarbij blootstelling in het werk mogelijk longkanker kan veroorzaken
 
Stoffen IARC 1) ECB 2)
Acrylonitril 2B 2
Arsenicum 1 1
Asbest 1 1
Beryllium 1 2
Bis(chloromethyl)ether 1 1
Cadmium 1 2
Chloorkoolwaterstoffen (sommige) 2B (-)
Chloromethylmethylether 1 1
Chroom VI 1 2
Dieseluitlaatgassen 1 1
Houtstof 1 (-)
Kwartsstof 1 (-)
Lasrook 2B (-)
Nikkel en sommige nikkelverbindingen 1/2B * 1/2B *
PAK's (sommige, zoals benzo(a)pyreen) 2A 2
Radon 1 (-)

* Classificering: afhankelijk van de verbinding

¹) IARC (International Agency for Research on Cancer):

  • Categorie 1: kankerverwekkend voor mensen;
  • Categorie 2A: waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen;
  • Categorie 2B: mogelijk kankerverwekkend voor mensen.

2) ECB (European Chemicals Bureau):

  • Categorie 1: stoffen waarvan men weet dat ze kankerverwekkend zijn voor de mens;
  • Categorie 2: stoffen die moeten worden gelijkgesteld met kankerverwekkende stoffen voor de mens;
  • Categorie 3: stoffen met mogelijk kankerverwekkende effecten voor de mens, maar waarover onvoldoende informatie beschikbaar is om dat te bepalen;
  • (-): stoffen die niet volgens Annex I van Richtlijn 67/548/EEC zijn geclassificeerd.