Streptococcen meningitis en endocarditis

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Streptococcus suis is een varkensziekte waarmee ook mensen besmet kunnen raken (zoönose).
  • Hoewel in Nederland enige procenten van de varkens met Streptococcus suis besmet zijn, is de ziekte bij mensen erg zeldzaam.
  • Bij mensen kan Streptococcus suis een ernstig verloop hebben. Drie verschillende ziektebeelden kunnen, al dan niet in combinatie, optreden:
    • Hersenvliesontsteking (meningitis);
    • Ontsteking van de hartspier (endocarditis) en hartkleppen;
    • Aantasting en falen van diverse organen, vaak leidend tot overlijden.
  • Er zijn twee vormen van Streptococcus suis endocarditis:
    • Sluipend met lichte koorts, gewichtsverlies, transpireren en bloedarmoede;
    • Plotseling optreden (acuut) met hoge koorts, versnelde hartslag, vermoeidheid. Kan dodelijk zijn.
  • Bij Streptococcus suis meningitis is sprake van:
    • Koorts, stijve nek, hoofdpijn, keelpijn, misselijkheid en braken;
    • Binnen 24 uur ontstaat een ernstig ziektebeeld met verwardheid, sufheid, coma tot mogelijk overlijden toe.
    • Gehoorsverlies is het meest voorkomende restverschijnsel van een meningitis.
  • De tijd tussen besmetting en ziekteverschijnselen (incubatietijd) is enkele uren tot 3 dagen.
  • Aangedane organen zijn in de eerste plaats de hersenen, bijnieren, maag, hart, lever en nieren, maar principe kunnen alle organen worden aangedaan. Door tijdige behandeling met antibiotica kan ernstiger schade voorkomen worden
  • Mensen zonder milt zijn extra gevoelig voor streptococcus suis.
  • In Nederland overlijdt 1 op de 34 bekende gevallen, in China, waar de ziekte veel vaker voorkomt, gebeurt dat bij 54 op de 283 gevallen.

Oorzaak

  • Streptococcus suis is de meest voorkomende oorzaak van hersenvliesontsteking bij varkens. De bacterie is niet altijd even ziekmakend. Bij overdracht van de bacterie spelen varkens die de bacterie bij zich dragen zonder ziekteverschijnselen een belangrijke rol.
  • Besmetting kan optreden na direct contact met varkens, runderen en pluimvee.
  • Vooral de amandelen (tonsillen) en de keel van varkens zijn besmettelijk.
  • Overdracht gaat voornamelijk via een beschadigde huid of via de slijmvliezen en via bloed/bloed contact.
  • Er zijn 35 verschillende typen van de bacterie bekend. Vooral type 2 en 14 lijken voor de mens gevaarlijk te zijn. Type 2 wordt behalve bij varkens en mensen, soms ook aangetroffen bij wilde zwijnen, paarden, schapen, geiten, vogels, honden en katten.

Diagnostiek

  • De diagnose Streptococcus suis wordt gesteld op basis van de klachten en ziekteverschijnselen.
  • Bevestiging van de infectie vindt plaats door kweken van de bacterie en microscopisch onderzoek van ruggenmergsvocht, bloed of gewrichtsvocht.

Vóórkomen

  • De ziekte is zeer zeldzaam bij mensen. Over de gehele wereld zijn 400 gevallen bekend, waarvan 283 in China, 47 in Thailand en 34 in Nederland (8% van het totaal). Nederland staat dus op de derde plaats.
  • Tot 2006 zijn er bij het NCvB 2 meldingen van Streptococcus suis infectie ontvangen.
  • Streptococcus suis is vooral een beroepsziekte. Het komt in China bijvoorbeeld 1500 keer zo vaak voor in de beroepsbevolking als in de totale bevolking. In China had van de zieke werknemers 97% contact met zieke varkens, waarvan 67% in het kader van de slacht en vleesverwerking. 50% van deze werknemers had huidbeschadigingen.
  • Streptococcus suis infectie komt als beroepsziekte voor bij varkensboeren, slachthuispersoneel, slagers, dierenartsen, dierenarts-assistenten, stalwerkers op veeteeltbedrijven met varkens, dierenhandelaren en -verzorgers, veevervoerders (chauffeurs en bijrijders), vleesverwerkers, vleesverpakkers, vleesinspecteurs (VWA), wilde zwijnenjagers en bij onderhoudspersoneel in de varkenshouderij.
  • Streptococcus suis is theoretisch als beroepsziekte mogelijk bij (proef)dierverzorgers, voedselbereiders, veevervoerders, circuspersoneel / dierverzorgers beren, afvalverwerkers en bijvoorbeeld reizende, vertegenwoordigers in China.
  • Streptococcus suis komt als beroepsziekte voor in de branches: veeteelt/veehouderij, varkenshandel, bij dierenklinieken, -laboratoria en -praktijken, veterinaire inspectie en opleidingen (personeel en studenten), in slachthuizen, de vleesverwerking, machinereparatie en –onderhoud op varkensbedrijven, schoonmaakbedrijven varkenshouderij, dierentransport, transport en verwerking van dierlijk afval, werknemers in de agrarische sector (land- en tuinbouw), dierentuinen met beren, in/bij de jacht. 

Preventie

  • De risicosituaties moeten in de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RIE) in kaart gebracht worden.
  • Goede voorlichting van werknemers in risicoberoepen en risicosituaties, zodat ze bij klachten tijdig behandeld kunnen worden. Vroegtijdige herkenning van dit zeldzame ziektebeeld is levensreddend, want de ziekte is goed behandelbaar met antibiotica.
  • Bij de voorlichting staan de klachten en verschijnselen van het plotseling optredende en sluipende ziektebeeld centraal. Werknemers moeten bovendien weten wanneer zij tot een risicogroep behoren.
  • Voorlichting aan zwangeren.
  • Extra gevoelige groepen zoals mensen zonder milt moeten nauwgezette persoonlijke bescherming gebruiken (maskers, handschoenen) of anders geweerd worden (aanstellingskeuring, preventief medisch onderzoek).
  • Goede hygiëne (vooral vermijden van contact met besmette amandelen en neusvocht van varkens) en gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen is zeer effectief.
  • Wondjes altijd meteen afdekken.

Meer informatie