Varicella

Bron: Arboportaal

Ziektebeeld

  • Waterpokken (Varicella) wordt veroorzaakt door besmetting met het Varicella Zoster Virus (VZV), dat tot de familie van de herpesvirussen behoort.
  • Waterpokken is een erg besmettelijke, maar in het algemeen onschuldige kinderziekte. Bij volwassenen en vooral bij zwangeren zijn de ziekteverschijnselen heviger.
  • De tijd tussen besmetting en ziekteverschijnselen varieert van 8-21 dagen.
  • Bij patiënten met een stoornis in de afweer kan het virus zich gemakkelijker vermenigvuldigen, treden de ziekteverschijnselen eerder op. Ook zijn zij meer besmettelijk voor hun omgeving.
  • De ziekte begint plotseling, soms nadat al enkele dagen sprake is van koorts en een griepachtig beeld.
  • Mogelijk is de huid rood op de eerste dag, daarna volgen enkele dagen met koorts en huiduitslag, beginnend op het hoofd of de romp: kleine bultjes die zich ontwikkelen tot blaasjes met een rode rand en heldere inhoud. Deze plekjes jeuken vaak zo hevig, dat hiervoor medicijnen gegeven moeten worden.
  • Ook de slijmvliezen van oog, mond- en keelholte kunnen meedoen met soms zeer pijnlijke zweertjes in de mond en keel.
  • Binnen enkele dagen zijn alle blaasjes ingedroogd. De korstjes vallen na zeven tot tien dagen af.
  • Bij volwassenen kan een longontsteking optreden die moeilijk te behandelen is.
  • In westerse landen overlijden < 0,1% patiënten door waterpokken, in ontwikkelingslanden circa 1% en in kwetsbare groepen tussen de 4 en 34%.
  • Complicaties zijn extra infecties met bacteriën, meestal bacteriën die normaal op de huid aanwezig zijn zoals Streptococcus pyogenes of Staphylococcus aureus. Hierbij zijn de patiënten vaak flink ziek met hoge koorts.
  • Een zeldzame andere complicatie (1 op de 4000 patiënten) wordt gezien en een goede prognose heeft, is een acute stoornis van de kleine hersenen waarbij een “dronkemansgang” optreedt. Deze complicatie kan optreden na het hoogtepunt van waterpokken en uit zich door koorts met evenwichtsstoornissen en een gestoorde spraak.
  • Nog veel zeldzamer is een hersenontsteking die gepaard gaat met toevallen, uitvalsverschijnselen en verminderd bewustzijn tot zelfs coma toe. De prognose hiervan is veel minder goed, omdat er vaak restverschijnselen blijven bestaan.
  • Wie waterpokken heeft doorgemaakt, houdt het virus (verborgen aanwezig) in het lichaam. Het varicella virus, dat is ondergedoken in het zenuwstelsel, kan door prikkels als stress, ultraviolet licht of bijvoorbeeld een ernstige afweerstoornis, weer actief worden en veroorzaakt dat gordelroos.
  • Uit epidemiologisch onderzoek blijkt dat als mensen vertellen dat ze  waterpokken hebben gehad, dit bijna voor 100% betrouwbaar is.

Oorzaken

  • Waterpokken ontstaat door besmetting met het Varicella Zoster Virus.
  • De patiënt is besmettelijke van 2 dagen voor tot maximaal 7 dagen na het ontstaan van de blaasjes, of tot deze ingedroogd zijn.
  • Het virus wordt overgedragen:
    • Door de lucht
    • Door direct (slijmvlies)contact met de inhoud van de blaasjes.
    • Door besmetting in de baarmoeder en tijdens de geboorte wanneer moeder besmet is.
  • Zwangeren hebben bij waterpokken meer kans op ernstige complicaties, zoals het optreden van longontsteking. Bovendien kan in de eerste helft van de zwangerschap het congenitaal varicella syndroom bij het kind ontstaan, bestaande uit huidafwijkingen, oogafwijkingen en onvolgroeide ledematen, al of niet in combinatie met afwijkingen van het centraal zenuwstelsel.
  • Waterpokken zijn gevaarlijk voor zwangeren en pasgeborenen als de moeder waterpokken ontwikkelt in de periode van vijf dagen vóór tot en met twee dagen ná de geboorte en voor patiënten met een gestoorde afweer (leukemie, gebruik van afweer onderdrukkende medicijnen of bijvoorbeeld aids).
  • Iedereen die geen waterpokken heeft doorgemaakt, kan de ziekte krijgen. In Nederland zijn dit voornamelijk mensen afkomstig of geboren uit of in een land waar waterpokken minder voorkomt.

Diagnostiek

  • Met behulp van het klinisch beeld en bloedonderzoek kan de diagnose gesteld worden.

Vóórkomen

  • Waterpokken komt overal ter wereld voor.
  • In gebieden met een gematigd klimaat, zoals West Europa, wordt waterpokken door 95% van de kinderen voor het 12e jaar doorgemaakt.
  • In de (sub)tropen is dat slechts 50%. Wie van daaruit naar Nederland komt, loopt het risico de ziekte op oudere leeftijd te krijgen, zeker wanneer men werkt op plekken waar de ziekte vaak aanwezig is, zoals kinderdagverblijven.
  • Ongeveer 5 tot 7,3% van de vrouwen die altijd in Nederland hebben gewoond, is in de vruchtbare leeftijd niet immuun voor waterpokken, wat in de zwangerschap problemen kan opleveren.

Preventie

  • Behalve het doormaken van de ziekte op de kinderleeftijd is inenten het meest effectief. Na inenting is men overigens via uitgeademde druppeltjes nog circa 6 weken besmettelijk voor de omgeving. Hiermee moet men bij net gevaccineerde werknemers in een omgeving met kwetsbare mensen rekening houden. Inenting moet ook vóór het begin van de zwangerschap plaatsvinden.
  • Wie niet immuun is moet adembescherming gebruiken en hygiënisch werken: zoveel mogelijk direct contact met de blaasjes vermijden en handschoenen dragen. Probleem is dat patiënten al twee dagen voor het begin van de blaasjes besmettelijk zijn.
  • Algemene maatregelen om verspreiding te voorkomen zijn overbodig.

Meer informatie