Is werken met nanodeeltjes schadelijk?

isico's voor de gezondheid
Nanodeeltjes zijn zo klein dat ze zich weinig aantrekken van biologische barrières. De deeltjes dringen vanuit de longen direct de bloedbaan in, ze penetreren snel door de huid en via de neus en de reukzenuw kunnen ze de hersenen binnendringen ('olfactory pathway'). Van ultrafijn stof, zoals dat in dieseluitlaatgassen voorkomt, is bekend dat het stollingsstoornissen kan veroorzaken en bij mensen met slechte vaten tot extra hartinfarcten kan leiden. Sommige synthetische nanodeeltjes lijken door hun naaldachtige structuur op asbestvezels en veroorzaken vergelijkbare pathologie in de buikholte van muizen. Deze granulomateuze weefselreacties zijn afhankelijk van de vezellengte; het betreft nanobuisjes vanaf 15 micrometer, die worden toegepast ter versterking van koolstofvezels in bijvoorbeeld tennisrackets en fietsen. Zie Carbon Nanotubes That Look Like Asbestos, Behave Like Asbestos.

Voorzorgprincipe
De zorg over de gezondheidsrisico's van het omgaan met nanodeeltjes, was aanleiding voor het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor een onderzoeksopdracht. Het gaat om inventariserend onderzoek naar goede praktijken in het omgaan met nanomaterialen in de Nederlandse industrie en kennisinstellingen. De toxicoloog Paul Borm (Hogeschool Zuyd) heeft dit uitgevoerd, samen met Remko Houba en Fenneke Linker (arbeidshygiënisten). Er werden 37 bedrijven bezocht: 26 bedrijven en 11 kennisinstellingen. Bij 23 bedrijven kwamen de onderzoekers om uiteenlopende redenen niet binnen. De onderzoekers concluderen dat het beeld van het werken met nanodeeltjes in Nederland verre van volledig is. Het blijkt dat men zich in de meeste bezochte bedrijven wel bewust is van potentiële risico's. Ook worden beheersmaatregelen getroffen, maar of die effectief zijn, blijft onduidelijk. Dit komt omdat er weinig systematisch gemeten wordt, vooral door het ontbreken van goedkope meetapparatuur voor het meten van deeltjesaantallen en -grootte. Ook viel op dat informatie-uitwisseling tussen bedrijven en in de keten gebrekkig is. Gepleit wordt voor het opstellen van een richtlijn met goede praktijken voor veilig werken met nanodeeltjes. Zie het rapport 'Omgaan met nanodeeltjes op de werkvloer'.

Goede praktijken
Minister Donner heeft de SER om advies gevraagd voor invulling van de beste voorzorgsmaatregelen, een Best Practices Richtlijn en de kennisverspreiding over dit onderwerp. Binnenkort wordt ook een ISO publicatie over 'Health and safety practices in occupational settings relevant to nanotechnologies' verwacht. Bij de huidige onzekerheid over de mogelijke gezondheidsrisico's bestaat behoefte aan duidelijke richtlijnen over beheersmaatregelen, meetstrategieën, voorlichting en gezondheidsmonitoring.

De NIOSH geeft al goede voorlichting over werken met nanodeeltjes. Het labelen van werkenden die aan bepaalde nanodeeltjes zijn blootgesteld en de monitoring van de gezondheid van deze groep werkenden is in de USA geregeld. Zie publicatie Nanotechnology: Should carbon nanotubes be handled in the workplace like asbestos?

Gert van der Laan, klinisch arbeidsgeneeskundige