Bestaat aniline-kanker?

Nadat Rehn, een oplettend chirurg, in 1895¹ drie gevallen van blaaskanker bij 45 anilinewerkers in de chemische fabriek van Hoechst had beschreven, kwam de term 'aniline-kanker' in zwang. Rehn concludeerde dat aniline of fuchsine als een trigger voor de ontwikkeling van blaaskanker fungeerde.

Daarna is een stroom van onderzoek over blaaskanker door aromatische amines verschenenparallel aan de ontwikkeling van de chemische industrie. Er zijn duizenden gevallen beschreven in onder andere de kleurstofindustrie, de rubber- en kabelindustrie en gasfabrieken. In 1921 deed de ILO al aanbevelingen voor preventie van blaaskanker in de kleurstofindustrie; de blootstelling van werkenden aan deze stoffen ging echter onverminderd door.

Het werk van Heuper (1969)² vatte de geschiedenis van blaaskanker als beroepsziekte samen en hekelde de rol van de industrie die de kankerverwekkende eigenschappen ontkende.

Het duurde tot 1976 voor er in Nederland een verbod op vervaardiging en gebruik van β-naftylamine , 4-aminodifenyl, benzidine en 4-nitrodifenyl kwam. In onderstaande tabel de stuctuurformules van enkele aromatische amines en de kankerverwekkende potentie ervan. 

 Overzicht van aromatische amines met de kankerverwekkende potentie:

Structuurformule

Naam

Indeling kankerverwekkende groep (IARC)

 

 

 

 

 

 

Aniline

3 (niet kankerverwekkend)

 

 

 

 

 

 

o-Toluidine

2 A (waarschijnlijk kankerverwekkend)

 

 

 

 

 

 

β-naftylamine

1 (kankerverwekkend bij mensen)

 

 

 

 

Benzidine

1 (kankerverwekkend bij mensen)

 Intussen is duidelijk geworden dat aniline op zich niet carcinogeen is, maar sommige aniline-derivaten, zoals benzidine en β-naftylamine wel. De gevallen van blaaskanker in de aniline verwerkende bedrijven komen door deze derivaten die vaak in het proces ontstaan. Door het International Agency for Research on Cancer³ worden deze stoffen als bewezen carcinogeen bij mensen beschouwd.

Blootstelling aan deze carcinogene aromatische amines door het werk komt in Nederland niet meer voor. Sigarettenrook wordt als belangrijkste oorzaak van blaaskanker beschouwd; aromatische amines spelen daarbij weer een rol. 

Aniline-kanker in letterlijke zin bestaat dus niet; wel zijn veel gevallen van blaaskanker ontstaan door beroepsmatige blootstelling aan aniline-derivaten.

Gert van der Laan, klinisch arbeidsgeneeskundige
Amsterdam, 31 juli 2006

Bronnen:

¹ Rehn L. Blasengeschwülste bei Fuchsin-Arbeitern. Verh Dtsch Gesellsch Chir 24 (1895): 588-600

² Hueper WC. Occupational and environmental cancers of the urinary system. New Haven, Yale University Press, 1969

³ International Agency for Research on Cancer. Complete List of Agents. Overall Evaluations of Carcinogenicity to Humans. IARC, Lyon 2006