UV-straling afkomstig van zonlicht is de belangrijkste risicofactor voor huidkanker en daarmee een risico voor buitenwerkers. Maar een gedoseerde blootstelling aan UV kan de huid ook beschermen, zo blijkt uit recent onderzoek naar fotoadaptie: het vermogen van de huid om zich aan te passen aan UV-straling.

Huidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland, en het aantal nieuwe gevallen blijft stijgen (1). De drie belangrijksten typen zijn basaalcelcarcinoom (BCC), plaveiselcelcarcinoom (PCC) en melanoom. UV-straling afkomstig van zonlicht is de belangrijkste risicofactor voor huidkanker. Korte, intense blootstelling en huidverbranding worden vooral in verband gebracht met BCC en melanoom, terwijl het cumulatieve effect van langdurige blootstelling aan UV-straling geassocieerd wordt met PCC, een type dat veel voorkomt bij buitenwerkers (2). In sommige Europese landen, waaronder Duitsland en België, worden PCC en zijn voorstadium actinische keratose, inmiddels erkend als beroepsziekte.

Hoewel vaak de nadruk ligt op de schadelijke effecten van UV-straling, heeft zonlicht ook gunstige effecten, zoals stimulatie van de vitamine D-aanmaak en een positief effect op mentale gezondheid en diverse fysiologische processen. Doordat huidkanker een steeds groter probleem is geworden, heeft de aandacht lange tijd voornamelijk gelegen op de schadelijke effecten van zonblootstelling. De laatste jaren groeit echter de discussie over de noodzaak om ook de gezondheidsvoordelen van zonlicht mee te nemen in de afweging (3).

De huid beschikt over natuurlijke verdedigingsmechanismen tegen UV-straling, zoals verdikking van de hoornlaag, pigmentproductie en immuunregulatie. Een recente studie van Amsterdam UMC-onderzoekers richtte zich op fotoadaptatie: het vermogen van de huid om zich aan te passen aan UV-straling (4). De studie werd uitgevoerd bij gezonde vrijwilligers die negen weken lang (februari–april) herhaaldelijk blootgesteld waren aan lage UV-stralingsdosis (0,8 SED, 3x/week). Als primaire uitkomstmaat werd gekeken naar de minimale erytheemdosis (MED), de hoeveelheid straling die nodig is om roodheid van de huid te veroorzaken. MED werd gemeten in begin van de studie, na vijf weken en aan het einde van de studie. Dit gebeurde door de huid bloot te stellen aan oplopende UV-stralingsdoses, waarna werd waargenomen bij welke dosis roodheid optrad. Daarnaast werd gekeken naar factoren die mogelijk bijdragen aan fotoadaptatie, zoals de melanine-index, dikte van de hoornlaag en epidermis, immunologische reacties in de huid, en de vitamine D-spiegel in het bloed. 
De resultaten tonen aan dat herhaalde blootstelling aan lage UV-stralingsdosis leidt tot een verhoging van de drempel waarbij de huid rood wordt. Bij mensen met een lichte huid (fototype I–III) nam deze drempel toe met 58%, bij mensen met een donkerdere huid (fototype IV–VI) met 33%. Dit wijst op een verbeterde tolerantie voor zonverbranding, vooral in lichte huid fototypen. Tijdens de studie werden ook geleidelijke veranderingen in ontstekingsmediatoren in de huid waargenomen, ondanks afwezigheid van zichtbare roodheid. Opvallend was dat belangrijke ontstekingsstoffen aanvankelijk toenamen en later juist afnamen, een patroon dat duidt op tijdelijke activatie gevolgd door onderdrukking van de immuunrespons. 
Deze veranderingen in MED en immunologische reacties gingen samen met een toename van de melanine-index (+12%) en verdikking van de hoornlaag (+34%), wat wijst op versterkte natuurlijke bescherming. Het effect van de toegenomen melanine index lijkt hierbij een belangrijkere rol te spelen dan de verdikking van de hoornlaag. De UV-blootstelling leidde bovendien tot een stijging van de vitamine D-spiegel in het bloed, een gunstig effect, zeker in de wintermaanden wanneer waarden normaal dalen. Waar zonder blootstelling een daling van 13% werd verwacht, werd nu een stijging van 8% gemeten. 
Hoewel herhaalde blootstelling het adaptatievermogen van de huid versterkt en het risico op verbranding verlaagt, is het belangrijk te blijven onderkennen dat ook lage UV-stralingsdoses biologische reacties oproepen en bijdragen aan de cumulatieve blootstelling. Natuurlijke aanpassing biedt slechts gedeeltelijke bescherming en is onvoldoende om schadelijke effecten van langdurige blootstelling, zoals bij buitenwerkers, volledig te voorkómen. Juist in deze beroepsgroepen zijn bewustwording en het stimuleren van beschermend gedrag essentieel. Een recente gerandomiseerde studie van AUMC-onderzoekers onderzocht het effect van een toolbox-interventie gericht op het verbeteren van UV-bescherming bij buitenwerkers (5). Binnen de bouw- en groensector kregen buitenwerkers voorlichting over de risico’s van UV-straling en mogelijke beschermingsmaatregelen, en ontvingen zij zonnebrandcrèmes. Zes weken na de interventie was de interne UV-dosis, gemeten via een biomarker in de hoornlaag, significant lager dan in de controlegroep. Ook het zelfgerapporteerde gebruik van zonnebrand nam toe. Dit laat zien dat gerichte voorlichting en het beschikbaar stellen van beschermingsmiddelen kunnen bijdragen aan betere preventie. 

1. Integraal kanker centrum Nederland. https://iknl.nl/huidkanker-in-nederland-trends-inzichten-2025
2. The effect of occupational exposure to solar ultraviolet radiation on malignant skin melanoma and nonmelanoma skin cancer: a systematic review and meta-analysis from the WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury. Geneva: World Health Organization; 2021.
3. Riedmann, U., Dibben, C., de Gruijl, F.R. et al. Beneficial health effects of ultraviolet radiation: expert review and conference report. Photochem Photobiol Sci 24, 867–893 (2025).
4. de Boer F, Kezic S, van der Lelie G, Motazedi E, Rustemeyer T, van Dijk A, Almasian M, Jakasa I, van der Molen HF. Effect of Repeated Low-Dose UVR Exposure on Skin Inflammation Threshold, Skin Biomarkers, and Vitamin D in Healthy Adults. J Invest Dermatol. 2025 Feb 15:S0022-202X(25)00106-X.
5. Boer, F. L., Vreenegoor, D., Twisk, J. W. R., van der Gragt, J., Rustemeijer, T., Kezic, S., & van der Molen, H. F. (2025). Evaluation of a toolbox for the prevention of skin cancer among outdoor workers: an intervention study. Frontiers in Public Health, Article DOI 10.3389/fpubh.2025.1579180.