Zwangerschap en werk, is een thema dat flink in de belangstelling staat. Monique van Beukering, bedrijfsarts Zorg voor de Zaak en onderzoeker Amsterdam UMC Verloskunde/ Gynaecologie deelde haar inzichten in de laatste Heijermanslezing en werd als deskundige geraadpleegd in artikelen in NRC Handelsblad en het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NVTG). De NVAB-richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk, waarvan Van Beukering projectleider is, is geactualiseerd.

NRC Handelsblad
Het NRC Handelsblad publiceerde op 10 januari 2025 een achtergrondartikel met daarin een pleidooi voor meer maatwerk bij zwangerschap op het werk.  Monique van Beukering die in 2022 promoveerde op dit thema stelde in het artikel dat de Nederlandse gedachte dat je niet moet zeuren en de zwangerschap er een beetje bij moet doen, te simpel is. Een zwangerschap is een gigantische prestatie die veel energie kost.

Zwangere vrouwen werken in Nederland vaak door tot zes weken voor de uitgerekende datum terwijl de zwangerschapsklachten vaak al veel eerder beginnen. Van Beukering licht in het artikel toe dat het harder werken van hart en longen leidt tot snellere vermoeidheid. Toch hoeft dit volgens haar niet per sé te betekenen dat zwangere vrouwen eerder moeten stoppen met werken. Sommige vrouwen voelen zich tot ver in de zwangerschap goed en werken graag door. Maar vrouwen moeten hun werk tijdens de zwangerschap wél aanpassen, stelt Van Beukering. Gewoon doorwerken en doen alsof er niets aan de hand is, is namelijk niet zonder risico. Ze wijst op risico op vroeggeboorte, wat weer kan leiden tot fysieke en mentale achterstand bij de baby.

De kans op vroeggeboorte neemt toe bij zwangeren die tijdens hun werk regelmatig drie uur of langer staan, regelmatig vijf tot tien kilo – of meer – tillen of op een andere manier lichamelijk inspannend werk doen. Hetzelfde geldt voor zwangere vrouwen die meer dan veertig uur per week werken. En dan zijn er nog de persoonsgebonden factoren als bekkeninstabiliteit of een hoge bloeddruk. Van Beukering: ‘Dan zul je je werk meer moeten aanpassen dan een ‘gezonde’ zwangere die deze klachten niet heeft.’

Op dit moment werkt de helft van de Nederlandse zwangeren niet veilig, luidde een van de conclusies uit het onderzoek van Van Beukering. Bij veertig procent is dat al het geval vóór twintig weken zwangerschap, bij zestig procent na die datum. Van Beukering wijst op de medische richtlijnen en afspraken waar werkgevers zich aan dienen te houden. Verloskundigen zijn echter doorgaans niet op de hoogte zijn van de specifieke situatie op de werkvloer. ‘Een bedrijfsarts is dat wel, maar die wordt vaak niet of te laat ingeschakeld.’

Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTVG)
Het artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTVG), gepubliceerd op 20 november 2024, zoomt in op zwangere artsen die vaak maar door blijven buffelen. Van Beukering spreekt hierin haar zorg uit over jonge artsen die het gevoel hebben te moeten kiezen tussen hun carrière en collega’s en de gezondheid van henzelf en kind. In het artikel komen diverse jonge artsen en hun opleiders aan bod die het enorme arbeidsethos van artsen en de spagaat waarin vooral ook artsen in opleiding zitten herkennen.

Van Beukering gaat in het artikel in op de invloed van werkcondities op zwangerschap. Ze vertelt dat dit ‘best lastig’ is vast te stellen. ‘Je kunt geen RCT doen waarbij je de ene groep werkende zwangeren blootstelt aan risicofactoren, zoals chemische stoffen en nachtdiensten, en de andere niet, dat is niet ethisch.’ Toch kan zij uit verschillende systematische reviews en meta-analyses wel concluderen dat lange werkdagen, fysiek zwaar werk, een hoge werkdruk en het doen van onregelmatige diensten verband houden met negatieve zwangerschapsuitkomsten zoals miskramen, groeivertraging en vroeggeboorte.

In de wetenschappelijke literatuur worden verschillende manieren genoemd waarop deze effecten tot stand komen. Zo kunnen zwaar tillen, lang staan en lange werkdagen de bloedtoevoer naar de placenta verminderen en kan een hoge werklast door toename van catecholamines leiden tot meer samentrekken van de baarmoeder. Nachtdiensten kunnen via verschillende mechanismen leiden tot verminderde foetale groei, vroeggeboorte en verhoging van de bloeddruk van de zwangere. Zo kan ’s nachts werken leiden tot afname van aldosteron, dysregulatie van foetale hormonen en vrijkomen van pro-inflammatoire cytokines.

Ook in dit artikel benadrukt Van Beukering dat regels en richtlijnen op papier helder zijn, maar in de praktijk vaak anders uitpakken. Die conclusie trokken Van Beukering en collega’s op basis van een vragenlijstonderzoek onder Nederlandse nullipara uit de algemene bevolking. Daaruit bleek dat 129 van de 214 deelnemers (63%) bij 20-24 weken zwangerschap werkten onder omstandigheden die niet voldeden aan de wettelijke regels en aanbevelingen van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde en de Handreiking van de Sociaal-Economische Raad voor veilig werken tijdens de zwangerschap. Vrouwen die in de gezondheidszorg werkten, rapporteerden vaker een of meer risicofactoren op hun werk dan deelneemsters uit andere sectoren.

NVAB-richtlijn
De NVAB-richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk is geactualiseerd. Twee aanbevelingen zijn (nachtwerk en meerlingzwangerschap) en een advies is toegevoegd: voor vrouwen die terugkeren naar werk na het bevallingsverlof en te maken hebben met pre eclampsie/ HELLP-syndroom.

Meer weten?

• Het artikel ‘Pas meer maatwerk toe bij zwangerschap op het werk’ op de site van NRC abonnees) te lezen en op de website van Zorg voor de Zaak.
• De presentatie van Monique van Beukering tijdens de laatste Heijermanslezing
• De geactualiseerde NVAB-richtlijn Zwangerschap, postpartumperiode en werk
• Het artikel Buik vooruit en door in NVGT (abonnees)